13 march 2019

 

 

(onderstaande zijn richtlijnen)

Lux en Lumen

Twee begrippen uit de natuurkunde die worden gebruikt voor het bepalen van de lichtsterkte en lichtopbrengst.

  • Lux – hoeveelheid licht op de werkplek
  • Lumen – licht dat de lichtbron opbrengt

lux 2019 willemsen blog.jpgVereenvoudigde weergave

Het ontstaan van lux en lumen als meetwaarden

Verlichtingssterkte wordt uitgedrukt in de eenheid Lux (Latijn:licht). Lang geleden, voordat elektriciteit bestond, werd lichtsterkte afgemeten met een kaars (candela). Candela werd een gestandaardiseerde eenheid om verlichtingssterkte in een bundel uit te drukken. Één Candela, is de lichtsterkte van één standaard kaars. Hoe smaller de lichtbundel, hoe hoger de candela.

Voor de natuurkundigen onder ons de uitgebreide definitie: 1 candela is 1/60 deel van de lichtsterkte in loodrechte richting van een zwarte straler met een oppervlakte van 1 cm², bij het stolpunt van vloeibaar platina (2046 K) onder een druk van 101 325 N/m² .

Vervolgens is candela als basis gebruikt voor een nieuwe eenheid, ‘lumen’. De definitie van lumen:”Eenheid voor de totale hoeveelheid licht in een lichtbundel” (Kernerman, 2014). Toegepast op verlichtingsproducten is het een maat voor de totale hoeveelheid zichtbaar licht die een lichtbron in alle richtingen uitstraalt.  Vandaag de dag wordt lumen steeds vaker gebruikt om de hoeveelheid licht van een lichtbron te uit te drukken. Maar hier kun je nog niet zoveel mee. Het hangt van de omgeving af hoeveel licht je daadwerkelijk ervaart. Lamp X geeft in een toiletruimte meer licht dan in een sporthal. Voor het meten en uitdrukken van de hoeveelheid licht in een bepaalde omgeving is de eenheid ‘lux’ ontwikkeld.

Lux als betrouwbare meetwaarde voor verlichting

Lux wordt als waarde gehanteerd om de hoeveelheid licht per vierkante meter te weergeven. 1 lux staat gelijk aan 1 lumen per vierkante meter (m²). Hierdoor wordt de tekortkoming van lumen ondervangen. Terugkomend op het voorbeeld van het toilet; creëert lamp X in een toiletruimte een hogere luxwaarde dan in een sporthal. Lux is de meest betrouwbare waarde voor het bepalen van de hoeveelheid licht. Een korte opsomming van een aantal algemene luxwaarden:

Situatie

lux

zonlicht

100.000

daglicht

15.000

bewolkte dag

1.000

donkere dag

100

volle maan

0,1


Luxwaarden voor verschillende toepassingen

De Europese Unie heeft normen gesteld voor luxwaarden in diverse binnenverlichtingsomgevingen. Zie hiervoor de NENnormen voor werkplekverlichting.

Kantoorpanden

lux

 

Scholen

lux

Werkplek

500

 

gymnastieklokaal

375

vergaderruimte

500

 

klaslokaal

300

gang

100

 

collegezaal

500

receptie

300

 

praktijklokaal

750

archief

200

 

toilet

100

kantine

200

 

tekenlokaal

800

         
         

Bedrijfshallen/industrie

lux

 

Sportaccommodaties

lux

opslag- en voorraad

100

 

gymzaal

300

expeditie en verpakkingsruimte

300

 

sporthal

500

metaalbewerking

300

 

fitness/vechtsport/aerobics ruimte

200

gangpad

150

 

zwembad

300

assemblage

300

 

kleedkamers

150

laboratorium

500

     
         
         

Parkeergarages

lux

     

parkeervak

  75

     

rijstrook

  75

     

lift/trappenhuis

100

     

Kassa/balie/betaalautomaat

300

     

Lumen (lichtstroom) van een lichtbron 

Om een indicatie te geven, een overzicht van de meest voorkomende lichtbronnen met daarbij de lichtstroom in lumen.

Lichtbron

Lumen per watt

gloeilamp

15

halogeen

20

spaarlamp

60

TL buis (T8)

70

TL buis (T5)

100

LED TL

110

LED PL PRO

115

LED T5 PRO                                160

 

LED TL PRO                                160

 

Het is niet voor niets dat gloeilampen niet meer verkocht mogen worden. In het kader van verspilling en milieubelasting spant een gloeilamp de kroon met 15 lumen per watt. LED is de laatst ontwikkelde en tevens de meest efficiëntste lichttechniek. LED TL PRO, ontwikkelt in samenwerking met Osram en Samsung, produceert met 1 watt 160 lumen. Dit is de systeemefficiëntie van het gehele product. De Samsung LED zelf produceert met 1 Watt 172 lumen. De efficiëntie van LED zal de komende jaren verder toenemen. In april 2012 is er door wetenschappers een rendement van 254 lumen per watt behaald.

 

LICHTKLEUR;

Dit is een belangrijke factor voor presenteren van producten en het prestatieniveau van uw werknemers. Een lage Kelvin bijvoorbeeld om tot rust te komen voor het slapen gaan. Een hoge Kelvin voor productiviteit, rekening houdend met welbevinden. Hieronder enkele voorbeelden.

willemsen lichtsterkte.jpg

temperatuur (K)

mired

omschrijving

1200

833

kaarslicht

2000

500

zonsopkomst en zonsondergang

2800

357

gloeilamp, halogeenlamp, zonsopkomst en zonsondergang

3000

333

studiolamp, 3000-kleur TL-lamp ("/830" is kleurweergave 80 en kleurtemperatuur 3000 K)

3200

312

halogeenlamp

3400

294

filmzon

3500

288

een uur na zonsopkomst

4000

250

4000-kleur TL-lamp ("/840" is kleurweergave 80 en kleurtemperatuur 4000 K)

4200 - 4700

238 - 213

mengsel van kunst- en daglicht

5000

200

fototoestel-flitser, daglicht ("D50" is "Daglicht 5000")

5400

185

Standaardwaarde voor televisie

5600

178

standaarddaglicht

6000

167

middagzon

6500

154

Wit/neutraal. Standaardwaarde voor monitor.

7000 - 10000

141 - 100

Zware bewolking of schaduw aan de noordzijde. Zonder direct zonlicht.

LET OP BOUWKUNDIGE KEUZES ZIJN VAN INVLOED;

De kleur/materiaal keuze van bijvoorbeeld wanden bepaalt ook voor een grootdeel de efficiëntie van verlichting. Zwarte wanden nemen veel licht op waardoor er veel meer verlichting armaturen nodig zijn dan bij lichte wanden (hoog energieverbruik). E.e.a. wordt in zogenaamde verlichtingsberekeningen in combinatie met de armatuur selectie(s) uitgewerkt alvorens projecten starten.

Reacties

Terug naar overzicht

Meer